Vanaf het einde van de jaren 1980 gingen twee medewerkers van Amsab-ISG, directeur Wouter Steenhaut en archivaris Michel Vermote, actief op zoek naar die verdwenen archieven. Hun speurtocht werd onder meer ingegeven door de hoop het archief terug te vinden van het Nationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, de in 1937 in Brussel opgerichte voorloper van Amsab-ISG. In 1992 slaagden zij er, samen met onderzoekers van Cegesoma, als eerste Belgische onderzoekers in toegang te krijgen tot het Osoby-archief. Wat zij daar aantroffen, overtrof alle verwachtingen: een omvangrijke en opvallend gevarieerde verzameling Belgisch archiefmateriaal. In totaal ging het om minstens 20.000 documenten, goed voor ongeveer één kilometer archief, met een gewicht van zo’n zestig ton en een volume van 120 kubieke meter.
Ongeveer driekwart van die archieven bleek afkomstig van Belgische overheidsadministraties. Het resterende deel omvatte archieven van private organisaties en personen, waaronder archieven van socialistische oorsprong die vandaag in Amsab-ISG worden bewaard. Om de teruggave van dit materiaal mogelijk te maken, vroegen de medewerkers van Amsab-ISG mandaten aan bij andere archiefinstellingen en rechthebbenden. Zo konden zij optreden als officiële gesprekspartner van de Russische autoriteiten. In samenwerking met Russische archivarissen werden de Belgische archieven gelokaliseerd, geïdentificeerd en gedocumenteerd. De verzamelde informatie vormde een essentiële basis voor de restitutieonderhandelingen, die uiteindelijk leidden tot de terugkeer van het archiefmateriaal naar België in 2002. De overdracht gebeurde via een indrukwekkend militair transport, gevolgd door een officiële ondertekeningsceremonie in de Belgische ambassade in Moskou.
Een groot deel van het Moskou-archief wordt vandaag bewaard in het Rijksarchief. Het gaat hoofdzakelijk om archieven van overheidsadministraties, waaronder dossiers van het militaire gerecht. Recent werd de inventarisatie van dit deel van het Moskou-archief afgerond, waardoor het nu ook makkelijker raadpleegbaar is voor het brede publiek.
Van de private archieven die verband houden met de socialistische beweging (NISG, L’Affranchissement, Le Peuple, Arthur Wauters, …) werden destijds microfilms gemaakt, die vandaag in Amsab-ISG worden bewaard. Van de originele archieven die in 2002 terugkeerden naar België, bevindt zich maar een klein deel bij ons. De rest is ondergebracht in het Institut Emile Vandervelde.
De delen van het Moskou-archief die in Amsab-ISG aanwezig zijn, zowel op microfilm als in origineel, zijn raadpleegbaar via onze onlinecatalogus.
Bekijk het Moskou-archief in onze onlinecatalogus
